คำถาม : สนามกอล์ฟหรูอัลไพน์
รายละเอียด : ธรณีสงฆ์เกิดจากมีผู้ถวายที่ดินให้แก่วัด เพื่อให้เป็นสมบัติของวัดซึ่งอาจเป็นที่นาที่สวนไร่ หรือเป็นอาคาร ทั้งที่ดินและผลประโยชน์อันเกิดจากที่นั้นเป็นของวัดทั้งสิ้น
ที่ธรณีสงฆ์จึงต่างกับที่ที่เรียกกันว่าที่กัลปนา
ที่กัลปนา หมายถึง ที่ซึ่งมีผู้อุทิศเฉพาะแต่ผลประโยชน์ในที่ดินให้วัดและพระศาสนา เช่นว่า ค่าเช่า ค่าประกอบการ หรือดอกผลอันเกิดจากที่ดินนั้น แต่กรรมสิทธิ์ยังคงเป็นของผู้อุทิศอยู่
ที่ธรณีสงฆ์จึงเป็นสมบัติโดยเด็ดขาดของวัดและพระศาสนา เช่นเดียวกับที่ดินอันเป็นที่วัดตั้งอยู่ รวมถึงอาณาเขตของวัดด้วย จะโอนย้าย ขายซื้อหรือแลกเปลี่ยนกันไม่ได้
ทั้งนี้ก็เพราะทั้งที่วัดและที่ธรณีสงฆ์อยู่ภายใต้กฎหมายสงฆ์ อันเป็นลักษณะพิเศษที่ระบุเอาไว้ว่า การจะเอาที่ดินวัดหรือว่าที่ธรณีสงฆ์ไปโอนกรรมสิทธิ์ได้ก็ต่อเมื่อมีพระราชบัญญัติที่ออกมาเป็นการเฉพาะ โดยรัฐสภา (ตัวแทนประชาชน) เท่านั้น
เช่นนี้ก็หมายถึงว่า ที่วัด ที่ธรณีสงฆ์ ห้ามโอนห้ามทำนิติกรรมสัญญาใดๆ อันเป็นการซื้อขายหรือ แลกเปลี่ยนโดยเด็ดขาดนั่นเอง นอกเสียจากว่าจะได้มีกฎหมายที่ออกมาเป็นกรณีพิเศษเพื่อผลประโยชน์ของราชการโดยเฉพาะ เช่นเพื่อการชลประทาน หรือการคมนาคมอย่างนี้เป็นต้น
ฉะนั้น การเอาที่ดินวัดหรือธรณีสงฆ์ไปโอนย้ายขายซื้อหรือแลกเปลี่ยนกัน จึงไม่มีผลทางกฎหมาย และนิติกรรมสัญญานั้นถือเป็นโมฆะ
นอกจากนี้แล้วสำหรับผู้ที่อาศัยที่ธรณีสงฆ์อยู่ จะอ้างการครอบครองอายุความที่ได้สิทธิ์หรือว่าการครอบครองปรปักษ์ขึ้นมาต่อสู้ก็ไม่ได้ด้วย เช่นว่า ได้ครอบครองหรือว่าอยู่อาศัยนานติดต่อกันมาเป็น 10 ปีแล้ว จะนำมาใช้อ้างกับที่ดินของวัดหรือว่าของแผ่นดินไม่ได้
ต่อไปนี้ขออ้างถึงเรื่องธรณีสงฆ์ที่ได้ปรากฏอยู่ในสารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถานที่มีความ สรุปได้ดังนี้ว่า
พระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ.121 แต่เดิมมานั้นห้ามโอนโดยเด็ดขาดไม่ได้เลย เพราะมีใจความว่า ที่วัดก็ดี ที่ธรณีสงฆ์ก็ดี เป็นสมบัติสำหรับพระศาสนา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ผู้เป็นอัครศาสนูปถัมภกทรงปกครองรักษาโดยพระบรมเดชานุภาพ ผู้ใดผู้หนึ่งจะโอนกรรมสิทธิ์ที่นั้นไปไม่ได้
กฎหมายให้ความคุ้มครองวัดเท่าเทียมกับคุ้มครองสาธารณสมบัติของแผ่นดิน เช่นเดียวกับที่เพื่อ ประโยชน์ส่วนรวมอย่างที่ชายตลิ่ง ทางน้ำ ทางหลวงและอื่นๆ
- กฎหมายจะให้ความสำคัญกับที่ดินวัดเป็นพิเศษ สรุปประเด็นให้เข้าใจกันง่ายๆก็คือว่า เมื่อบุคคลทั่วไป ให้คำสัญญาว่า จะยกที่ดินให้แก่กัน เช่น นาย ก บอกว่าอีกสองปีจะยกที่ดินให้กับนาย ข เมื่อครบวาระปีที่สัญญา ก็ไม่สามารถที่จะถือตามสัญญาได้ เพราะยังไม่ได้ทำเป็นหนังสือออกเป็นโฉนดโอนกรรมสิทธิ์ให้ถูกต้องตามกฎหมาย หรือที่รียกว่า กฎหมายฝ่ายเมือง คือ การที่ไปทำหลักฐานที่ดินกับ นายอำเภอ ปลัด หรือ เจ้าพนักงานที่ดินที่ออกโฉนดให้ กรณีนี้จึงไม่ถือว่าเป็นการถือครองกรรมสิทธิ์
- แต่กฎหมายให้ความคุ้มครองพิเศษกับที่ดินของวัดหรือที่เรียกว่า ธรณีสงฆ์ ว่า หากมีการถวายที่ดินให้กับวัด เช่น ข้าพเจ้านาย.....จะยกที่ดินให้กับวัด....... เมื่อกล่าวเสร็จที่ดินนั้นก็จะตกเป็นของวัดทันทีโดยไม่ต้องผ่านกฎหมายฝ่ายเมืองอย่างกรณีที่กล่าวมาแล้วข้างต้น และไม่สามารถให้ใครเข้าไปจัดการใดๆได้เกี่ยวกับที่ดินนั้น แม้แต่เจ้าอาวาสก็ตาม
- แต่ในกรณีที่ดิน สนามกอล์ฟอัลไพน์ เป็นที่ดินของยายเนื่อม ซึ่งได้ทำพินัยกรรมเป็นหลักฐานว่าจะยกที่ดินให้กับวัด กับกฎหมายฝ่ายเมืองไว้เป็นหลักฐานชัดเจนแล้วนั้น ในกรณีนี้จึงมีความผิดต่อ ผู้ที่ได้จัดการกับที่ดินผืนนี้โดยไม่ต้องสงสัยในข้อกฎหมายแต่อย่างใด (ข้อมูลหาเพิ่มเติมได้ใน พ.ร.บ.ที่ดิน)
สิ่งที่น่าสังเกตุ ของกระทรวงมหาดไทยในยุคของ เสนาะ เรื่องที่ดินยายเนื่อมนี้ เป็นการที่ยายเนื่อมบริจาคที่ดินให้กับวัดเพราะไม่มีลูกหลาน โดยมีเนื่อที่สองแปลง รวมแล้วพันกว่าไร่ เรื่องถูกเสนอเข้าไปที่กระทรวงมหาดไทยเมื่อวันที่ 23 ก.พ.2523 แต่เรื่องนี้ได้แทงออกมาเมื่อวันที่ 12 ก.พ. 2533 เป็นเวลา 1 ปี ถามว่า ระยะเวลา 1 ปี มีการทำอะไร
- ในเวลา 1 ปี ได้มีการจัดตั้งบริษัทหนึ่ง ซึ่งนางอุไรวรรณ เป็นผู้ถือหุ้น จึงทำให้มีการจัดซื้อที่ดินดังกล่าว
ผู้ถาม : ตอบหน่อย
ส่งคำถามเมื่อ : วัน พฤหัสบดี ที่ 11 กุมภาพันธ์ 2553 เวลา 10 นาฬิกา 56 นาที